ميترا دهموبد- هات ٢٩ گاتها برپايهي گفتهي همهي پژوهندگان و صاحبنظران خارجي و داخلي، نخستين، نمايشنامهي جهان است، نمايشنامه اي كه در آن، دموكراسي بر مصلحتانديشي پيشي ميگيرد.
كوروش نيكنام، پژوهشگر و نويسندهي زرتشتي در نشستي با نام «هات ٢٩ گاتها» افزونبر اشارهاي كه در بالا آمد، به ١١بندي كه در اين هات است و بر روي هم، چگونگي به پيامبري رسيدن اشوزرتشت را به تصوير كشيده، پرداخت و گفت: «روان آفرينش(گئوشاوروان)، خداوند بيهمتا(اهورامزدا)، هنجار هستي(اشا) و خرد هستي، انديشهي نيك(وهومن)، ٤ نقشآفرين اين نمايشنامه هستند.»
روان آفرينش، روان جهان و روان هستي است. برپايهي باور زرتشتيان، همهي موجودات اين جهان رواني دارند كه اين روان در مجموع به روان آفرينش، معنا شده است.
اهورامزدا، داناي بزرگ هستيبخش، آفريننده و خداوند بيهمتا و يكتا است و جز او خدايي نيست، يكتاآفرينندهاي كه بوده، هست و خواهد بود.
اشا به هنجار هستي معنا شده است. راستي، درستي، نظم و قانوني كه بر جهان فرمان ميراند، در قالب اشا گنجانده شدهاست. بدون هنجار، ناهنجاري، فرمان خواهد راند و ناهنجاري به معناي آشفتگي در نظم جهان است.
وهومن، همان انديشهي نيك و خرد هستي است.
بهگفتهي نيكنام، ديالوگهاي اين چهار نقشآفرين بهگونهاي است كه در ١١بند، خوانندهي نمايش، درخواهد يافت كه اشوزرتشت از سوي اهورامزدا(خداوند يكتا) به پيامبري برگزيده شده و در اين گزينش دموكراسي نقش اصلي را داشتهاست.
نيكنام از بند نخست هات٢٩ آغاز كرد. در بند نخست، روان آفرينش از اينكه بيداد و ستم، جهان را فراگرفته، مينالد.
اهورامزدا در پاسخ به جوش و خروش روان آفرينش، از او مي خواهد كه راهي را پيشنهاد كند و اگر سروري بايد برگزيده شود، ويژگيهايش بايد چه باشد؟
نيكنام با اشاره به اينكه در بند سوم، مصلحتانديشي به نمايش درآمده است، گفت: «روان آفرينش مصلحت را در اين ميبيند كه براي رويارويي با ستمكاران و نابودي بيداد و ستم، كسي برگزيده شود كه زور و نيرو دارد، كسي كه با نيرويش بتواند، نظم را دوباره برقرار كند. اما در اين ميانه دموكراسي، فرمان ميراند و مخالف هم حق سخن دارد. اشا با خواستهي روان آفرينش مخالف است و ميگويد زور را نبايد با زور پاسخ گفت، آدمي خرد دارد و ميتواند بينديشد، نيازي به زور و بازو نيست. به درخواست اشا، پيشوا و رهبر جهان نبايد همچون، فرمانروايي بيدادگر باشد بلكه بايد، دادگر و نيكو باشد.»
اشا در بند چهارم، به اهورامزدا ميگويد كه در گذشته، ديويسنان كارهاي ناشايستي انجام دادهاند ولي بههر روي، هماكنون، اراده، ارادهي توست. اشا ميگويد كه هركه را اهورامزدا برگزيند، ميپذيريم.
نيكنام دربارهي واژهي ديويسنان گفت: «ديويسنان، كساني هستند كه از هنجار هستي، دور شدهاند و آنگونه كه در شاهنامهي فردوسي آمده: تو مر ديو را مردم بد شناس/كسي كو ندارد ز يزدان سپاس»
در ادامهي اين هات، روان آفرينش و اشا با دستهاي برافراشته، از اهورامزدا خواستارند كه مبادا به نيكوكاران دچار رنج شوند و مباد كه دروندان(پيروان دروغ)، پيروز شوند.
اهورامزدا در بند ششم به ياري دانايي خويش، به دنبال نجاتدهندهاي ميگردد كه پاكي و راستي داشتهباشد تا بتواند نگاهبان پاكان جهان شود.
اهورامزدا از وهومن يا همان خرد و انديشهي نيك، كسي را جويا ميشود كه بتواند در برابر بيداد بايستد و وهومن ميگويد: تنها كسي ميشناسم، زرتشت است. زرتشت، روان آفرينش را شناخته و به راز هستي پي بردهاست و ميخواهد كه اشا را نيز دريابد.
نيكنام در اين بخش با اشاره به اينكه روان آفرينش به گزينش زرتشت كه زور و قدرتي ندارد، اعتراض ميكند گفت:
«با اينحال دموكراسي برنده ميشود. زرتشت برگزيده ميشود ولي روان آفرينش از اهورامزدا ميخواهد كه به زرتشت نيروي مينوي بدهد، از وهومن نيز ميخواهد كه او را از انديشه و هوش، سرشار كند.»
نيكنام در پايان، «بيان شيوا» را ابزاري عنوان كرد كه اشوزرتشت، به ياري اين بيان، هوش سرشار و نيروي سرشار مينوي، جهان را بهسوي نيكي و داد، رهنمون ميشود.
ايرانيان آفرينندهي تكنيك نمايشنامهنويسي هستند
افشين زعيم كه دانشآموختهي ادبيات نمايشي تئاتر است و در پاياننامهي دانشگاهياش به جنبههاي نمايشي در گاتهاي اشوزرتشت پرداخته است، از ديگر سخنرانان اين نشست بود.
زعيم گفت: «اين هات نشان ميدهد كه ايرانيان با نمايشنامهنويسي و نمايش پيش از ديگران آشنا بودهاند.
وي در آغاز چگونگي شكلگيري يك درام و نمايش را براي باشندگان توضيح داد، گفت: «هات ٢٩ گاتها دربردارندهي همهي بخشهايي است كه پايههاي شكلگيري درام در هنر نمايشي را شامل ميشود.»
به گفتهي وي، اين تنها هات از گاتها است كه بهگونهي نمايشنامهاي نگاشتهشده است.
زعيم با اشاره به گفتهي يكي از استادانش، گفت: «قصه زماني بهوجود آمد كه انسانها نتوانستند حرف مستقيم و راست را بپذيرند بنابراين گفتههايشان را در قالب قصه بيان كردند چراكه انسانها با داستان، همزادپنداري ميكنند.»

















نظر خود را اضافه کنید.
ارسال نظر به عنوان مهمان