بهنام ایران پور - کعبه زرتشت نام بنایی است مکعب مستطیل شکل در نقش رستم در استان فارس. این بنا در زمان هخامنشیان و به احتمال در عصر پادشاهی داریوش بزرگ ساخته شده است.
اين ساختمان بسيار هنرمندانه از قطعات بزرگ سنگ، بنا شده است. مهارت و دقتي كه در برش و حجاري سنگ هاي حجيم اهکی سفيد و سياهبه كار رفته است، استادي هنرمندان و سبك معماري دوران هخامنشي را به خوبي نشان ميدهد. در بالاي ساختمان كعبه زرتشت، اتاقي در اندازه۵/۲×۵/۲ متر وجود دارد.
این بنا دارای تنها یک مدخل بالاتر از سطح زمین و بازمانده پلکانی برای دسترسی به تنها ورودی آن است. تا سال 1316 شمسی، ثلث پایینی بنا در زمین دفن شده بود. تنها در این سال و با آغاز کاوشهای باستانشناسی بود که مشخص گردید که بنا در سه سمت خود (بجز ورودی) دارای سکو است. همچنین در درگاه ورودی جای چرخش پاشنه دری سنگین و کلفت، نشان از دربسته بودن بنا میدهد.
از زمان حمله اعراب به ايران نام «کعبه زرتشت» را به آن دادند. زيرا کاربرد آن را نمي دانستند. از آن جا که فکر مي کردند هر ديني مي بايست براي خود بتکده يا مرکزيتي براي خود داشته باشد با ميل خود گفتند حتما اين بنا هم مرکزيت يا کعبه زرتشتيان است!!!

درباره کاربرد این بنا، نظرات گوناگونی ابراز شده است. متاسفانه دانشمندان تاکنون کاربرد بی شک و تردید آن را کشف نکردهاند. بخشی از کاربردهایی که به این بنا منسوب شدهاست، چنینند:
آرامگاه دائمی داریوش که بعدها انصراف پیدا کرده است.
آرامگاه موقت (فقط تا پوسیده شدن اجساد)
جایگاه آتش مقدس (آتشگاه)
جایگاه نگهداری اوستا و کتب دینی
جایگاه پرچمهای شاهی
محل نگهداری گنجینه دربار
ارامگاه بردیا برادر کمبوجیه و پور کوروش
و...
کاربرد بنا در دوره هخامنشی هرچه بودهباشد، به نظر میرسد که بنا در دوران ساسانی و بخصوص اردشیر به اوج اهمیت رسیدهاست. در این دوران سه سنگنوشته مستقل بر روی سکوهای بنا ایجاد شدهاست که اطلاعات وسیعی در خصوص ساسانیان ارائه میکند. یکی از مهمترین این سنگنوشتهها، درباره کرتیر است.کَرتیر موبدی زرتشتی در سده سوم میلادی بود.همچنین کتیبه هایی از شاپور یکم ساسانی درباره نبردهایش با رومیان و چگونگی شکست انان است.

اما تحقيقات نوین(از جمله پژوهشهای شایانی که جناب اقای رضا مرادی غیاث ابادی در کتاب نظام گاهشماری در چارطاقی های ایران)با مقايسه این بنا با تمامي بناهاي گاهشماري (تقويم) آفتابي در سرتاسر جهان ثابت کرده اند بنایی که بنام کعبه زرتشت خوانده می شود پيشرفته ترين، دقيق ترين، و بهترين بناي گاهشماري آفتابي جهان مي تواند باشد(هنوز هم نظر پایانی این نیست ولی احتمالش از سایر نظریه ها بیشتر مینماید.) در صورتي که تا قبل از اين بنا «چارطاقي ها» در نقاط مختلف ايران احداث شده بودند و همين وظيفه را با شيوه اي بسيار ساده اما دقيق و حرفه اي بر عهده داشتند.
تمامي بناهاي گاهشماري آفتابي در جهان فقط مي توانند روزهاي خاصي از سال (مانند روزهاي سرفصل) را مشخص کنند و يا حتي با سال خورشيدي تنظيم نيستند. اما اين بنا با دقت و علمي که در ساخت آن اجرا شده قادر است بسياري از جزئيات روزهاي مختلف سال و ماهها را مشخص کند که پارسیان با استفاده از اين بنا مي توانستند بسياري از مناسبت ها و جشن هاي سال را روز به روز دنبال کنند و از زمان دقيق آنها آگاه شوند.
بسياري از بناهاي چارطاقي در سطح كشور (به تصور آتشكده) يا به طور كامل تخريب شده و يا تغيير كاربري داده شده است. ولي خوشبختانه تعدادي هم مانند چارطاقي «نياسر» و چارطاقي «تفرش»، سالم مانده و براي ما و نسلهاي بعدي باقي ماندهاند
بناي کعبه زرتشت با آن که تقريبا سالم باقي مانده ولي شوربختانه در حاشيه گزند سد سيوند قرار دارد! و هنوز جزئ ميراث جهاني سازمان ملل نیز به ثبت نرسيده!

در محاسبه روز نوروز در کتب زرتشتي نوشته شده است که زرتشت در اين رصدخانه، محل شروع نوروز را محاسبه کرد. نوروز در روز اول فروردين از محلي شروع ميشود که اولين اشعه آفتاب در آنجا بتابد. بر اساس برآورد گاهنامه زرتشت، هر 700 سال يکبار نوروز از ايران شروع ميشود. آخرينباري که نوروز از ايران شروع شد، 300 سال پيش بود. در سال 1387، نوروز از پاريس و بروکسل و در سال 1388 ار تورنتو و نيويورک شروع شد. سال آينده هم نوروز از محلي بين آلاسکا و هاوايي شروع خواهد شد.
آري، اين يک گاهشمار تمام سنگي ثابت در جهان است که مي بايست سازندگان آن از بسياري از نکات علمي جغرافيايي و نجومي و سال کبيسه و انحراف کره زمين نسبت به مدار خورشيد و تفاوت قطب مغناطيسي با قطب جغرافيايي و مسير گردش زمين به دور خورشيد و... را در 2500 تا 3000 سال پيش در دوران حکومت هخامنشيان آگاهي مي داشتند و يا حتا اطلاعاتي که امروزه خيلي از انسان هاي پرادعا از وجود آن بي خبرند و دوباره بايد آن را کشف کنند (مانند گرد بودن کره زمين و گردش زمين به دور خورشيد يا برعکس) و به نام خودشان ثبت کنند!!!

وبدین ترتیب نتیجه می گیریم که این بنا برای نوشتن تقویم و یا یافتن اول هر ماه شمسی به طور دقیق، بکار می رفته است نه کعبه یا هر چیز مانند ان، و این نشان از دانش نجوم ریاضی نزد ایرانیان باستان دارد.

















نظر خود را اضافه کنید.
ارسال نظر به عنوان مهمان