شانزدهم ديماه،سالروز درگذشت نخستين نمايندهي زرتشتيان در مجلس
١٦ ديماه سالروز، درگذشت ارباب جمشيد جمشيديان است. نوشتار زير به اين مناسبت به قلم دكتر بوذرجمهر مهر، واپسين نمايندهي زرتشتيان در مجلس شوراي ملي نوشته شده است.
بوذرجمهر مهر كه خود پنجمين نمايندهي زرتشتيان در مجلس بوده است، از نخستين نمانيدهي زرتشتيان در مجلس شوراي ملي يعني ارباب جمشيد جمشيديان نوشته است.
ارباب جمشيد از بازرگانان نيكوكار و درستكار زرتشتي ايراني و نمايندهي زرتشتيان در دورهي نخست مجلس شوراي ملي مشروطيت بوده است
ارباب جمشيد جمشیدیان و بنيانگذاري تجارتخانهي جهانيان
ارباب جمشيد در سال ١٢٢٩ خورشيدي در شهر يزد زاده شد. كودكي را در خانوادهي خودش در يزد گذراند و دانشهاي نخستين را در همان شهر آموخت. از ١١ سالگي در حجرهي «ارباب مهربان» در يزد به كار سرگرم شد.
پس از چندي خودش حجرهاي در يزد بنيان گذارد و به تجارت پرداخت. در آغاز پارچههاي دستبافت، گيوه و همانند آن را بستهبندي ميكرد و به تهران، كرمان، اصفهان و شهرهاي ديگر ميفرستاد. اما پس از مدتي تصميم گرفت به تهران مسافرت كند. در تهران در سراي مشيرخلوت حجرهاي گرفت و به تجارت سرگرم شد.
در اثر پشتكار، درستي و امانت به زودي مشهور شد و توانست كارهاي تجاري و صرافي را گسترشدهد و همچنين به كار كشاورزي هم دست زد و آن را هم با پيگيري بسيار انجام داد. در١٢٧٧ خورشيدي (١٢٩٨ ميلادي) با اردشير زارع و ميرزا دينيار شهريارْْ تجارتخانه جمشيديان را تاسيس كرد و درشهرهاي بزرگ ايران همانند اصفهان، كرمان، يزد، رفسنجان، بم ، سيرجان، قم، كاشان، شيراز، بندرعباس، بمبئي درهندوستان، كلكته ، پاريس شعبههايي تاسيس كرد و بهواسطه درستي وپشت كار اعتماد مردم ودولت را جلب نمود.
او توانست به اندازهاي دراثرخدمت و درستكاري به كار تجارت و صرافي خود رونق دهد كه حتا بانك استفراضي روس و بانك تجارت (ايران) كه بانك ملي انگليسي بود از رونق افتادند ومردم ازهر طبقه اجتماعي – بازاريان و حتا درباريان براي كارهاي تجارتي خود به ارباب جمشيد مراجعه ميكردند. موفقيت او به قدري بود كه در دربار ناصرالدينشاه هم شناخته شد و بعدها در زمان مظفرالدينشاه قاجار درسال ١٢٨٢ خورشيدي (١٩٠٣ ميلادي) به لقب رييس التجار زرتشتيان ودريافت نشان – حمايل – جبه و فرمان همايوني نايل آمد.
پرفسور جكسن تاريخ نويس مشهور در سفرنامهي خود نوشته است كه ارباب جمشيد تاجر بلند آوازه ونيكنامي است كه به واسطه درستي وخدمت به مردم و بذل و بخشش مورد احترام همه طبقات مردم است و به واسطهي احترامي كه دردربار شاهي كسب كرده ميتواند جلو سوءاستفاده بعضي مردم نادان نسبت به زرتشتيان را بگيرد چون ميتواند اطلاعات را به شاه برساند ورفع ظلم كند.
اين تاجر ايراني زرتشتي ويزدي با بذل وبخشش و راستي و درستي وخدمت به مردم ازهرطبقه با هردين ومسلكي درحقيقت پيرو دستور ديني خود يعني انديشه – گفتار وكردار نيك بوده وبه آنها رفتار ميكرده است.
ارباب جمشيد كمكم با گسترش كارهاي خود در تهران وشهرهاي ديگر آغاز به خريد املاك و آباداني كرد. در تهران در جمشيدآباد(جمالزاده كنوني) و اميرآباد ساختمانهاي زيادي بنا كرد. از اينرو شايد بتوان گفت كه پس از سقوط ساسانيان نخستين زرتشتي بود كه به اين درجه از اعتبار و ترقي رسيد.
همچنين بايد گفت كه از آغاز مشروطيت زرتشتيان براي داشتن يك كرسي در ميان نمانيدگان مجلس كوشش ميكردند. آقايان سيدعبدالله بهبهاني و سيد محمد طباطبايي باور داشتند كه خود آنها ميتوانند نمايندگي اقليتها را بر دوش گيرند ولي زرتشتيان بر آن شدند كه خودشان يك نماينده در مجلس داشته باشند.
به اين كوششهاي بسياري كه ارباب جمشيد و ارباب كيخسرو شاهرخ انجام دادند يك كرسي هم به اقليت زرتشتي دادند.
ارباب جمشيد كارهاي تجاري و اقتصادي فراواني داشت، و به فعاليت در مجلس كمتر ميرسيد. افزونبر آن ارباب جمشيد طبيعت سليم و آرامي داشت و دنبال جنجالهاي سياسي نميرفت. محمدعليشاه در زمان استبداد صغير فرماني صادر كرد و به او ماموريت داد كه ملزومات قشون را تهيه كند.
اعتبار و توانايي اقتصادي ارباب روزبه روز بيشتر ميشد. به اندازهاي كه شماري ديگر هم مانند ارباب(بهمن – بهرام- فرودين) ادارهي چاپارخانه را به دوش گرفتند. ارباب شهريار ساساني – ارباب كيخسرو كرماني ارباب جهانيان – ارباب فرامرزيان تجارتخانههايي تاسيس كردند. و همهي آنها هم با تجارتخانه ارباب جمشيد به داد وستد مشغول شدند.
بسياري از اوقات براتها را به تجارتخانه ارباب جمشيد حواله ميدادند و آن تجارتخانه معتبر هم براتها را پرداخت ميكرد. اعتبار ارباب جمشيد حتا تا بدانجا انجاميد كه بانكهاي روس و انگليس هم براي انحلال تجارتخانههاي تازهگشايشيافته و تجارتخانهي ارباب جمشيد دست به فعاليت زدند.
سربازان محمدعلي شاه هم به تجارتخانههاي جديد حمله بردند و اختلال و اغتشاش در بازار پيدا شد .
تجارتخانههاي جديد كه خود را در خطر ورشكستگي مي ديدند براتهاي متعددي به تجارتخانه ارباب جمشيد حواله ميدادند كه تجارتخانه ارباب جمشيد پرداخت ميكرد. چندي قبل ازين ماجرا بانك روس به ميل وسياست خود( نه بادرخواست ارباب جمشيد) دوميليون وسيصدهزارتومان به تجارتخانه ارباب جمشيد اعتبار داده بود ولي به يكباره و به طور ناگهاني وبا فشار زياد به تجارتخانه فشار آورد و پول را مطالبه كرد و به تقاضاي مهلت ارباب جمشيد ترتيب اثر نداد و تجارتخانه را مهروموم كرد .
طلبكاران هم بدون درنظر گرفتن خدمات ارباب جمشيد به اقتصاد و تجارت ايران طلب خود را مطالبه ميكردند چون پول نقد تجارتخانه سوخت شده بود ارباب دچار مضيقه وناراحتي شديدي شد با وجوداين كه دارايي واملاك ارباب به مراتب بيش از بدهي او بود و بسياري از اشخاص واشراف هم به او بدهكار بودند در اين موقع سختي از پرداخت بدهي خودشان به ارباب جمشيد خودداري ميكردند و ارباب جمشيد را به وضعيت بسيار دشواري دچار ساختند.
ارباب جمشيد شخص درست كار مردم دوست بزرگوار وخيرخواه مردم بود. دبستان جمشيد جم را تاسيس وبه انجمن زرتشتيان اهدا كرد.
اوگفته بود: ناراحت هستم كه فرزندانم به طور خصوصي درمنزل از بهترين معلمها استفاده كنند وفرزندان خانوادههاي ديگر ازتحصيل بازبمانند. به اين جهت دبستان جمشيدجم را اهدا كرد وفرزندان خانوادههاي بيبضاعت بدون پرداخت شهريه ميتوانستند دردبستان به تحصيل دانش بپردازند.
براي تشريح كارهاي خيريه او كه دراين مختصرنميگنجد بايد كتاب مفصلي نوشت. آن شادروان به تمام كارمندان خود كه درتجارتخانه كارميكردند ناهار و شام ميداد. مخارج پزشكي كليه كارمندان خود وخانواده آنها را ميپرداخت.
درراههاي بين تهران، يزد، كرمان، بوشهر، بندرعباس چندين آب انبار ساخته بود. درآن هنگام آب تصفيه شده نبود وبراي آشاميدن آب تميز مردم مشكلات زيادي داشتند ارباب جمشيد از قناتهاي جمشيدآباد و اميرآباد آب تميز و مجاني به جنوب تهران ميفرستاد. اوبه عروس ودامادها درآغاز تشكيل خانواده كمكهاي بلاعوض ميكرد.
درايام ماههاي محرم وصفر تعدادي درشكه واسب وقاطر مجاني دراختيار علماء اسلامي قرارميداد. اين اندكي ازخدمات آن بزرگوار به مردم ايران وجامعه خودش بود. نامبرده درشانزده ديماه ١٣١١ درسن ٨٢ سالگي درتهران درگذشت وبه ابديت پيوست

















نظر خود را اضافه کنید.
ارسال نظر به عنوان مهمان