اما مذهب، تنها در جستجوي پيرو است. اين ويژگي هر مذهبي است كه ميخواهد مدنيتي بر پايهي باور و منافع خود پديد آورد. پس روشن است كه در گفتوگوي مذهبي، به همسخني نخواهيم رسيد. اما اگر پايهي گفتوگوي ما دين باشد، آنگاه راه رسيدن به همسانيها و اشتراكها باز خواهد بود.»
آنچه بازگو شد بخشي از سخنان اردشير خورشيديان، فرنشين انجمن موبدان، در همايش روز جهاني فلسفه بود.
او درادامه افزود: «اديان الهي در بسياري از مسايل با هم، همساني دارند. يكتاپرستي يك نمونه از آن است؛ پاسداشت مهر و دوستي نيز از ديگر همسانيهايي است كه ميان اديان ديده ميشود. يك نمونهي ديگر آن پايبندي به "راستي" است. در دين زرتشتي گفته شده است كه راه در جهان يكي است و آن راستي است؛ اين همان چيزي است كه در اسلام "صراط مستقيم" ناميده شده است. دين زرتشتي بر گفتار نيك، كردار نيك و انديشه نيك، پافشاري ميكند ؛ دين اسلام هم چنين نشانهاي دارد و آدمي را به نيكي فراميخواند. پس اديان در شيوهي انساني زيستن، دوگانگي ندارند. اما در بخش مذهبي بايد به گونهي نسبي نگاه كرد و مذهب را مسالهاي شخصي دانست كه نبايد در آن دخالت كرد.»
تقارن ميان اديان و تعامل پيروان اديان در ايران
موبد خورشيديان كه عنوان «تقارن ميان اديان و تعامل پيروان اديان در ايران» را براي سخنراني خود برگزيده بود، به دين و اثرگذاري آن بر خرد آدمي اشاره كرد و افزود: «اشوزرتشت نخستين پيامبري بود كه در گاتها، واژهي "دئنا"(دين) را بهكار برد و از دو نيروي "خرد" و "دين" سخن گفت. دئنا يا دين، همان وجدان است. كار دين نيز وجدانسازي است. اما خرد كاري جز اين ندارد كه تنها جهان بيروني و گيتوي را بشناسد؛ اما دين، ديدهي دل را باز ميكند تا آدمي بتواند جهان پنهان و ناپيدا را دريابد و تجزيه و تحليل كند. پس دين در كنار خرد ميايستد و نميگذارد تنها خرد، فرمانرواي جهان باشد ؛ چراكه ميداند خرد تنها، گيتي و آدمي را به همان پرتگاهي ميرساند كه امروزه ميبينيم. يك دانشمند خردمند، كه برخوردار از دين نيست، چه بسا ابزاري بسازد كه جهان را ويران كند. اما دين، خرد را بهسوي وجدان(دئنا) راهبري ميكند و او را از ويرانگري بازميدارد.»
موبد خورشيديان در پايان سخنانش گفت: «ما بايد گفتوگو ميان اديان را پيش بكشيم، نه گفتوگوي ميان مذاهب را؛ از چيزي هم سخن بگوييم كه پيامبران آوردهاند. تنها اينگونه است كه دلهايمان به هم نزديك خواهد شد و روشهايمان يكسان خواهد بود.»
تعامل ميان اديان با گفتوگوي تمدنها تفاوت دارد
هويك بهبو، هموند كاخ وكلاي ارمنستان و كارشناسارشد حقوق، از ديگر سخنرانان همايش روز جهاني فلسفه بود كه دربارهي «تعامل پيروان اديان در ايران، از نگاه فلسفي» سخن گفت. او نخست به طرح پرسشهايي پرداخت و گفت: «هنگامي كه از گفتوگوي اديان سخن ميگوييم، بايد بدانيم كه مشكل كجاست و چرا چنين سخني به ميان ميآيد؟ آيا هنگامي كه گروه افراطي القاعده در كليساي آشوريان بغداد بمبگذاري ميكند و شمار بسياري از مسيحيان را ميكشد، يا هنگامي كه در جهان به شيوههاي گوناگون، چه با انتشار كتاب و چه با سخنراني، كارهاي توهينآميز دينستيزانهاي انجام ميشود، آيا ميتوان گفتوگوي ميان اديان را پيش كشيد؟ آيا در داد و ستدهاي كلامي ميان اديان، تنها بايد اديان الهي را پذيرفت، يا ديگر دينها هم ميتوانند در بحثها شركت كنند؟ اينها پرسشهايي است كه بايد بدان پاسخ داد تا به راهكاري عملي رسيد. اين را هم بايد دانست كه تعامل ميان اديان ، با گفتوگوي تمدنها تفاوت دارد. تمدنها همديگر را از نابود ميكنند، اما اديان الهي همديگر را كامل ميكنند.»
او در ادامه افزود: «من ميان گفتوگوي اديان و تعامل پيروان دينها، جدايي ميگذارم. گفتوگو واژهاي است كه ساليان چندي است كه به ميان آمده است و ابزاري است كه دو يا چندتن از آن بهره ميبرند تا يكي، ديگري را وادار به پيروي از خود ميكند. اما "تعامل"، داد و ستد كلامي و زمينهي برابر و يكساني است كه هركس ميتواند بر پايهي انديشه و ايدهي خود، سخن بگويد. اما در گفتوگو، شرايط يكسان و برابر نيست.»
به سخن او، در همهي اديان، همسانيهاي فراواني ميتوان يافت. در همسانيهاست كه فلسفه ميتواند به كمك ما بيايد و بهترين و شايستهترين زبان، براي شناخت هستي باشد و پايههاي فكري اديان را به يك باور مشترك برساند. پس اگر بتوانيم به ياري فلسفه به شناخت بنيانهاي انديشهاي اديان برسيم، خواهيم توانست جلوي بسياري از كارهاي دينستيزانه را هم بگيريم.
سرزمين ايران گاهوارهي شكوفايي دينهاي يكتاپرست
فرهاد افراميان، روزنامهنگار و هموند هياتمديرهي انجمن كليميان تهران، نيز دربارهي «ظرفيتهاي همگرايي در ايران» سخن گفت و اشاره كرد كه: «نشانههاي بسياري ميتوان برشمرد كه گواه پيدايش پيامبران بسياري در حوزهي فرهنگي تمدن ايران بوده است. از همين رو است كه بايد سرزمين ايران را گاهوارهي شكوفايي دينهاي يكتاپرست دانست. ريشههاي يگانه و بيمانندي هم كه در فرهنگ ايران هست، پيروان اديان را به سوي همزيستي پايدار ميبرد. با اينهمه، هرچند در ايران همواره الگوهاي همزيستي ميان اديان ديده شده است، و نشانههاي آن را ميتوان در معماري و ادبيات آن سراغ گرفت، اما شگفت است كه دستاوردهاي تاريخي درخور توجهي نداشته است.»
كتاب «خطر فرقهگرايي» به خامهي «گزنيك گقباتسي»
آندرانيك سيمونيان نيز در سخنان خود از دو چهرهي فرهنگي سدهي پنجم ارمنستان ياد كرد كه همزمان با پيدايش الفباي ارمني ميزيستهاند. يكي از آن دو «داويد آخمان»، دانشمند علم منطق، است و ديگري «گزنيك گقباتسي» ، چهرهي فلسفي برجستهي ارمنستان. او گفت: «گقباتسي به همراه "ساهاك پارتي" كه از خاندان اشكاني و از رهبران كليساي ارمنستان بود، انجيل را به زبان ارمني برگرداند. گقباتسي در كنار برگردان انجيل، كتاب بسيار باارزش "خطر فرقهگرايي" را نوشت و در اثر خود آگاهيهاي گرانبهايي دربارهي دين مزديسنا و مانوي گردآوري كرد. كتاب او در سال 1989 در ارمنستان به فارسي برگردان شده است. اين در حالي است كه صدها كتاب ارمني ارزشمند ديگري هست كه با فرهنگ و تاريخ ايران پيوند دارند و هنوز به فارسي برگردان نشدهاند.»
يهوديان ايران هويتي ايراني يافتهاند
نمايندهي ايرانيان كليمي در مجلس شورا، سيامك مرهصدق، پيوندهاي تاريخي جامعهي ايرانيان كليمي با ديگر مردم ايران را در خور گفتوگو دانست و به اين نكته اشاره كرد كه: «بيش از سه سده است كه يهوديان ايران هويتي ايراني يافتهاند. پس از گشوده شدن بابل بود كه يهوديان، هويت ايراني را بخش جداييناپذيري از هويت خود شناختند؛ چرا كه پاسداشت باورها و انديشههاي دينهاي گوناگون، همواره در دستور كار ايرانيان بوده است. يهوديان ايران، سرنوشتي يكسان با ديگر مردم ايران دارند. آنها ايراني ميانديشند و توان خود را براي سربلندي ايران بهكار ميگيرند.»
دين و الهيات بايد زبان خود را نو كنند
«عصبشناختي الهياتي: فرصت و چالش براي الهيات» عنوان سخنراني شيوا خليلي، هموند هيات علمي دانشكده روانشناسي دانشگاه تهران، در روز نخست همايش فلسفه بود. او گفت: «ما در 250 سال گذشته با يك سيستم مدرن طبيعتگرا در علوم رو به رو هستيم كه دينستيز است و بحث خدا و روح را كنار ميگذارد و دين را فرآوردهي جانبي ذهن و مغز ميداند. آنها براي اثبات سخن خود از دانش زيستشناسي و پزشكي كمك ميگيرند. در برابر چنين گرايشي، فيلسوفان ديني كمتر به بحث پرداختهاند. در حالي كه بحث در اينباره، ميتواند الهيات و فلسفه را از شيوهي كليگويي دور كند و آنها را بهجاي بهرهجويي از واژههاي كلاسيك، ناگزير سازد كه زباني اثرگذارتر برگزينند.»
شيوا خليلي در پاسخ به پرسش موبد خورشيديان كه پرسيده بود: «شايد مذهب و علم با هم ناسازگاري(:تضاد) داشته باشند، اما در دين و علم چنين ناسازي ديده نميشود. آيا شما ناسازگاري ميان دانش و دين ميبينيد؟» گفت: «دوگانگي وجود ندارد. اما اگر دين و الهيات ميخواهند در جهان كنوني اثرگذار باشند، چارهاي ندارند جز آن كه زبان خود را نو كنند.»
سيلويا الهورديان، بحث دربارهي «بازتاب عرفان مسيحي در آثار گريگور ناگاستي» را با باشندگان نشست در ميان گذاشت و گفت: «هنگامي كه از گفتوگوي ميان اديان سخن ميگوييم، بهتر است كه به تاريخ ادبيات برگرديم و الگوها را در آنجا بيابيم. همانند آنچه مولانا به زبان فارسي سروده است يا "ناري گاتي" به زبان ارمني گفته است. نوشتهاند هنگامي كه مولانا درگذشت، هم روحانيان اسلام و هم روحانيان زرتشتي و مسيحي به آيين خود، برپيكر او نماز گذاردند. "ناري گاتي" هم هنگام نيايش، براي همهي انسانها، به دور از رنگ پوست و نژادشان، خواستار بخشايش بود؛ چون براي مولانا و گاتي، انسانها ارزش و اهميت يكسان داشتند.»
احمدرضا مفتاح، از دانشگاه اديان و مذاهب، از ديگر سخنرانان بخش «فلسفه و تعامل اديان» همايش روز جهاني فلسفه بود. به سخن او نخستين گام در گفتوگوي ميان اديان، شناخت انديشهها و باورهاي هر دين است. شفيق جراده، از دانشگاه بيروت لبنان نيز كه به زبان عربي سخن ميگفت، دربارهي جدايي ميان انديشهي مسيحيان خاور(:شرق) با مسيحيت باختر(:غرب) سخن گفت. در پايان نيز گرگوري آراكليان از ارمنستان به كوتاهي سخن گفت. او به همراه محمدرضا وصفي، فرنشين و گرداننده نشست بودند.
يادآور ميشود كه سخنرانيهاي يادشده در بخش «فلسفه و تعامل اديان» انجام شد. ديگر سخنرانيها: پيوند فلسفه و عمل در تاريخ فلسفه، فلسفه و اخلاق، فلسفه و حوزه عمومي، فلسفه و فرهنگ صلح، فلسفه و زندگي روزمره، فلسفه و هنر و ادبيات، نام داشت كه در تالارهاي ششگانهي كتابخانهي ملي ايران، در پسين روز يكشنبه 30 آبانماه برگزار شد. بخش «فلسفه و تعامل اديان» نيز در تالار چهار كتابخانه و مركز اسناد ملي ايران انجام شد. باشندگي دكتر غلامعلي حداد عادل، فرنشين كنگرهي روز جهاني فلسفه، در بخش «فلسفه و تعامل اديان» و ديدار با روحانيان و نمايندگان زرتشتي، مسيحي و كليمي نيز در خور يادآوري است. اين همايش در 3 روز و از سوي موسسه پژوهشي حكمت و فلسفه ايران، برگزار ميشود.

















نظر خود را اضافه کنید.
ارسال نظر به عنوان مهمان