منوچهر ارغواني - در بخش گاتاشناسی همایش مانتره پانزدهم در رده گاتاشناسی بخش اصلی بالای 18 سال 5 نوشتار در بخش اصلی بالای 18 سال توسط شرکت کنندگان در این بخش ارایه شد كه نوشتار بهنام مراديان نفر نخست اين بخش را ادامه مطالب مي بينيد.
بازخواني برگردان گاتهاي موبد فيروز آذرگشسب
نويسنده : بهنام مراديان
دین و فرهنگ زرتشتی اکنون پس از هزارهها به دست انسان امروزی رسیده است. این فرهنگ که یکی از داشتهها و سرمایههای بشری است و در درازنای این سالها آن را پدید آورده و نسل به نسل منتقل کرده است، یک نهاده ارزشمند است که باید در پی پاسداشت و دریافت درونمايهي آن بود.
مهمترين بخش براي يك دين يا مكتب فكري، جهانبيني آن است. جهانبيني يك دين به ما ميگويد كه چگونه به جهان بنگريم و چگونه پديدهها را تفسير كنيم. از اين روي ما جهانبيني را مهمترين بخش از يك خط فكري ميدانيم چون پايهي شكلگيري آن است. ذهن انسان ابتدا پديدهها را تفسير و بررسي ميكند و آنگاه به دنبال راه حل براي آنها ميرود. اين چگونه نگاه كردن اهميت بسياري دارد و روندهاي انديشه را تعيين خواهد كرد.
مهمترين و برجسته ترين جايي كه ما ميتوانيم نمود جهانبيني يك دين را ببينيم كتاب آسماني آن دين است. اين نامي است كه ما بر روي مانيفست اديان آسماني گذاشتهايم و آنها را در برابر مكتبهاي انساني تعريف كردهايم. حال اينكه اين مفهوم تا چه اندازه درست است در نوشتار بدان خواهيم پرداخت.
در فرهنگ و دين زرتشتي نيز كتاب آسماني ما يعني گاتها، نخستين پايه و پلهي پژوهشي به شمار ميرود. اين كتاب به خواننده ميگويدكه انسان معيار در فرهنگ زرتشتي چگونه به زندگي، آفرينش، خداوند و ... مينگرد.
يكي از بهترين و علميترين برگردانهاي كنوني از گاتها برگردان موبد فيروز آذرگشسب است. اين كتاب كوشيده تا افزون بر برگردان بندهاي گاتها به تفسير و ريشهشناسي آنها نيز بپردازد. به هر روي اين كتاب اثري است برجسته و تاريخي.
اما باور به روان دانش و پژوهش ميگويد كه همواره هر دانشي توان رشد و بهبود دارد. پس ميتوان ادعا كرد ميتوان اين برگردان را نيز بهبود بخشيد. اما جدا از اين نگاه تئوريك و فلسفي، سخن بر سر اين است كه يك برگردان درست، برگرداني است كه مباني فلسفي و بياني متن اصلي را به درستي و كاملي و آشكاري به خواننده منتقل سازد.
اين نوشتار ميكوشد از نگاه يك خوانندهي پرسشگر به برگردان گاتها نگاه كند و پرسشها و گرههاي ذهني او را بنماياند. البته در سطحي محدود. سپس ببيند آيا آنچه كه در اين برگردان موجب اين گره فكري شده، در اثر برگردان يا تفسير نادرست است يا برگردان درست بوده و نياز به چالش ذهني بيشتر است تا تقابل جهانبيني زرتشتي و انديشههاي غالب جهان امروز بازشناخته شود.
گاتها از دیدگاه زبانشناسی تاریخچه ویژهای دارد که شایان پرداختن است. از سویی پیشینه بسیار این کتاب، و جفاهای دست گران روزگار، برگردان این اثر استوار را بر ما دشوار گردانده است. با این وجود تلاش فرهنگدوستان باختر و خاورزمین دست در دست هم داده تا بتوانیم به برگردانهایی شایان توجه دست یابیم. با این وجود اهمیت گاتها آن اندازه بنیادین و زیرساختاری است که شاید بتوان به استواری گفت که گوشهای ناستواری در این برگردانها پذیرفته نیست. زیرا به قولی کتاب آسمانی شوخیبردار نیست. اگر نتوانیم واقعیت آن را بدان روی که شایسته است بنامایانیم، جفا به اندیشه ایرانی کردهایم و خواهندگان راستی. پس باید دست در دامان اندیشه و سختکوشی اندازیم و سنجیده ترین و بیخللترین بیان را از گاتها عرضه کنیم.
برگردان گاتها کاری است فنی و تخصصی. زبان شناسی برخلاف ادبیات چندان ذوقی نیست و یک روند ریاضی و علمی دارد. هر چند دین با احساسات دینی درآمیخته است اما نباید بگذاریم احساسات دینی بر کار علمی سایه اندازد.
در سال های پشت سر گذاشته و پس از یک دوران دراز خاموشی چراغ سروری فرهنگ زرتشتی، مردان و زنانی از این خاک و دیگر سرزمینها برگردان هایی از کتاب آسمانی زرتشتی را به دست دادند. در این میان برگردان هایی نیز به فارسی انجام شد. علمیترین و استوارترین برگردانها که بر پایه علم زبان شناسی بوده و استواری بیشتری از نظرگاه فن کار برگردان دارد به دست دو دانشمند و استاد ایرانی یعنی ابراهیم پورداود و موبد فیروزآذرگشسب انجام شده است. این دو برگردان هر کدام ویژگیهایی دارند که در این نوشتار تا اندازهای بدان پرداخته خواهد شد. اما این نگاه وارد بخش زبانشناسی نخواهد شد و بیشتر در بخش نگارش پارسی تکیه خواهد داشت.
کار دومی که در این نوشتار انجام خواهد شد بیان برخی پیشنهادها برای بهبود برگردان روان برگردان موبد آذرگشسب است. زیرا این کتاب به عنوان علمیترین اثر در این زمینه شناخته شده است و باید بکوشیم تمرکز ویژهای روی آن داشته باشیم. من مطمئن هستم هر خوانندهای که کمی دستی در پژوهش داشته باشد، هنگامی که به این بخش میرسد، ابرو در هم میکشد و از خردهگیری این نگارنده این خطوط بر دانشمندی چنان پرافتخار و بزرگ ایراد بگیرد. پاسخ این است که هدف نه خودنمایی است و گردنفرازی. زیرا نه ادعایی در میان است و نه یورش به جایگاه دیگران موجب بزرگی کسی میشود. آنچه در این نوشتار آرمان است کاستن از جایگاه بزرگمرد برگرداننده گاتها، فیروز آذرگشسب نیست. ما در این نوشتار در پی آن هستیم تا این کتاب را تا آنجا که ممکن است توانمند و استوار سازیم که کمینه در همین دوران زندگی این نسل بر آن خللی وارد نباشد. زیرا زمانی که نام فرهنگ زرتشتی در میان است، دیگر نگارنده معنایی ندارد و فرد خواننده این اثر مهم کاری به این ندارد که آن را چه کسی نوشته و چه دیدگاهی داشته است. این کتاب اکنون آیینه فرهنگی ماست و نمیتوانیم با این عنوان که نباید در کار موبد آذرگشسب دستی وارد کرد، از بهبود آن چشم بپوشیم.
در این نوشتار کوشیده شده با احتیاط هر چه بیشتر و پرهیز از کمیتگرایی به پیشنهاد برخی تغییرات بپردازیم. به زبان دیگر همان گونه در آغاز نیز اشاره کردیم ما به دنبال «پنبهزدن» این برگردان یا «آتو» گرفتن نیستیم. هدف ما بهبود یک برگردان از کتاب آسمانی ماست. در نتیجه ما میکوشیم تا سنجیدهترین و مطمئنترین نمونهها را با بیشترین سند و مدرک خردگرایانه و عقلانی ارایه دهیم.
برای افزایش دقت پژوهشی و مطالعاتی کتاب از نگاه بازشناسی چاپ، رویهبندی و غیره اینگونه معرفی میشود: «گاتها، سرودهای زرتشت، متن برگردان به فارسی، تفسیر، واژهنامه. موبد فیروز آذرگشسب. حروفنگار، نمونهخوان، آرایش صفحات، طرح تذهیب و نگرش بر چاپ: بهنام مبارکه. با همکاری: ماندانا معاونت. اجرای تذهیب: الهام آبادی. نوبت چاپ: سوم بهار 1383 . موسسه فرهنگی انتشاراتی فروهر.شابک دوره: 5-29-6320-964
ما در این نوشتار از گونهای روش عملیاتی بهره میبریم. یعنی اینگونه به مساله نگاه میکنیم که فردی بدون هیچ پیشزمینه ویژهای تنها برگردان ( و چیز دیگر مانند تفسیر و از این دست) را یافته و برای آشنایی با جهانبینی زرتشتی میخواهد آن را بخواند. ما نیز برای دریافت بهترین روند بررسی درونمایه یک بند گاتها، آن را از دید درونمایه و موضوعهای مورد سخن بازشناسی آغازینی میکنیم. سپس برای دریافت اینکه آنچه خواندهایم از نگاه برگردان تا چه اندازه درست است، به بخش واژهشناسی کتاب میرویم و همچنین نگاه تفسیری موبد آذرگشسب را نیز جویا میشویم. سپس اگر به این نتیجه رسیدیم که با توجه به ساختار برگردانی و واژهشناسی از نگاه زبانشناسان گوناگون، بهتر است دگرگونی در برگردان روان پدید آید، آن پیشنهاد را بیان میکنیم.
تاکید دوباره لازم نیست که هدف، خردهگیری و وارد کردن ایراد به کار بزرگ موبد فیروز آذرگشسب نیست و هدف تنها بهبود کیفیت علمی و نگارشی این برگردان مشهور از کتاب آسمانی پیامبرمان اشوزرتشت است.
در زير چكيده هايي از اين برگردان آمده است.
هات 54 بند 1
در برگردان روان این بند آمده است:
بشود که برادری و دوستی که آرزوی همهی ماست به سویمان آید و دلهای مردان و زنان زرتشتی را شاد سازد و به آنها آرامش اندیشه و منشی پاک ببخشاید. .....
یکی از برهانهایی که اندیشمندان مسلمان در بیان جهانی بودن دین اسلام مطرح میسازند این است که در قرآن سخنی از مسلمانان نیست و همهی انسانها سوی سخن هستند. اگر به قرآن نگاهی داشته باشیم میبینیم که بیشتر واژهی «مومنون» به کار رفته نه «مسلمون». اما در برگردان این بند میبینیم که برادری و دوستی به سوی زرتشتیان میرود. در اینجا چند پرسش مطرح میشود که ما به تدریج آنها را پاسخ میگوییم.
منظور از زرتشتی بودن چیست؟ واژهی زرتوشترهه واژهایست که در این بند به معنای زرتشتی برگردان شده است. معنای این واژه پیرو زرتشت یا پیرو اندیشهی زرتشتی است. در این برگردان از واژهی زرتشتی بهره برده شده است. اما چه تفاوتی بین اینها است؟
دین یک جهانبینی و نگرش به جهان و یک روش زندگی است. یعنی مسیحی بودن یعنی مسیحی زندگی کردن و مسیحی اندیشیدن و مسیحی به آفرینش نگاه کردن. مفهوم متعالی دین این درونمایه را دارد. در نتیجه یک زرتشتی نیز کسی است که پیرو اندیشه و جهانبینی اشوزرتشت است. ولی اکنون دین از این معنای والا به یک برچسب پایین آمده است. اینکه یک نفر چگونه میاندیشد مهم نیست. فقط یک برچسب لازم است. مسیحیان اکنون تبلیغ میکنند و میگویند قلبتان را بازکنید تا مسیح وارد آن شود. خواندن چند جمله کافی است تا شما مسلمان شوید و نیاز است تا در یک خانوادهی زرتشتی به دنیا آیید تا یک زرتشتی باشید. هیچکدام از این ساختارها را دین افراد را نشان نمیدهد.
اشوزرتشت اما در جهانبینی خویش به نگرش و خرد انسانها اشاره دارد. در نتیجه بیان میدارد که خوشبختی که بازخورد اندیشهی زرتشتی است به پیروان این اندیشه میرسد.
پس پیشنهاد میشود برگردان این بند بدین گونه ویرایش شود:
بشود که برادری و دوستی که آرزوی همهی ماست به سویمان آید و دلهای پیروان اندیشهی زرتشتی را شاد سازد .......
با این بیان هر کسی که پیرو اندیشهی زرتشتی باشد حتا اگر نام وی را نشنیده باشد شامل این بند از گاتها میشود.
هات 28 بند2
در برگردان روان این بند آمده:
...... پاداشی که تنها در پرتو راستی به دست میآیدو مومنین را خوشبخت میسازد.........
بهتر است «اشا» به همین گونه در برگردانها استفاده شود. زیرا معنای گستردهتر و متعالیتری دارد و بهتر است آن را به راستی تنها محدود نکنیم.
دیگر اینکه واژه رپنتو به شکل مومنین در این برگردان آمده که البته همانگونه که در برگردان واژه به واژه آمده، «دینداران» زیباتر و ایرانیتر است.
پس پیشنهاد میشود برگردان روان این بند بدینگونه ویرایش شود:
..........پاداشی که تنها در پرتو اشا به دست میآید و دینداران را خوشبخت میسازد..........
هات 28 بند9
در برگردان روان این بند آمده:
............ هیچگاه اشا و وهومن را به خشم نیاوریم...............
این گونهی بیان، اشا و وهومن را به مانند خدایانی تصویر میکند که نباید به خشم آورده شوند و باید به آنها فدیه و قربانی داد. حال آنکه اشا هنجار هستی و وهومن نیک اندیشی است. به زبانی این دو، دو هنجار یا پدیده ی فلسفی و انتزاعی هستند و ماهیت فیزیکی و فاعلی ندارند. در گاتها به خاطر سبک بیان، این دو اینگونه شخصیتسازی شدهاند. پس منظور موبدآذرگشسب باید نقض کردن یا فروگذار کردن از این دو اصل بوده باشد. پس پیشنهاد میشود این بخش اینگونه ویرایش شود:
...........هیچگاه از هنجار آفرینش و نیک اندیشی گامی فروننهیم.............

















نظر خود را اضافه کنید.
ارسال نظر به عنوان مهمان